Animacja ekologiczna częścią animacji kulturalnej

 

Ośrodek Kultury im. Cypriana Kamila Norwida to instytucja o 50 letniej tradycji. Od września 1992 realizuje szeroki program edukacji ekologicznej EKOSFERA, ujęty w formule Pracowni Animacji Ekologicznej.

Są to wielokierunkowe działania animatorów Ośrodka Kultury wykorzystujących bazę, zbiory, potencjał kadrowy i organizacyjny instytucji (bibliotekę, kino, pracownie i sale oraz kontakty) do kształtowania nowej, niezbędnej w perspektywie przyszłości, świadomości ekologicznej. Działalność adresowana jest do osób, grup, instytucji i miasta.

Naszą misję wyznaczają realizowane funkcje: inspiracja tematyczna i metodyczna, opracowywanie i realizacja autorskich programów i warsztatów (“Powierzanie Ziemi”, “Gliną malowane”, “Eko-szlaki Krakowa”, “Dzikie zwierzęta w mieście”, wielowątkowy projekt “Miasto-Ogród”, tematyczne turnieje wiedzy środowisku itp.), udostępnianie zbiorów i pomocy dydaktycznych ,pomoc liderom, głównie nauczycielom w budowaniu własnych warsztatów, integracja osób i środowisk zainteresowanych ekologią, pomoc organizacyjna wobec osób i grup, zdobywanie funduszy na edukacją ekologiczną, dokumentowanie i udostępnianie własnych doświadczeń.

Aktualnie, po dziesięciu latach działalności, w programie instytucji na rok 2003 realizowane są 23 formy związane z edukacją ekologiczną. Przy czym tylko jedna osoba, zajmuje się wyłącznie edukacją ekologiczną, natomiast dla wielu naszych animatorów jest to część realizowanych zadań, wymagająca jednakże szczególnego zaangażowania i nieustannego zdobywania wiedzy z zakresu problemów środowiskowych.

Wśród naszych stałych partnerów, wspierających nas merytorycznie, jest Polski Klub Ekologiczny, także współorganizator długofalowego projektu “Miasto-Ogród” - programu działań dla zieleni w Krakowie, zapoczątkowanego w roku 1995, z corocznie ogłaszanymi konkursami: na ogród przyblokowy, pnącza na murach i dwukrotnie na ukwiecone balkony, w kwietniu 2003 ogłosimy kolejne konkursy (zapraszamy do obejrzenia zdjęć na naszej stronie internetowej). Ten program adresowany jest do wszystkich mieszkańców Krakowa, natomiast inny nasz wspólny z PKE program “Dla Ziemi” , zapoczątkowany we wrześniu 1992 roku i realizowany nieprzerwanie, jest główną formą współpracy ze szkołami. Podstawą programu są trzy kierunki działań: 1. wyłanianie i szkolenie koordynatorów działalności proekologicznej w szkołach, 2. organizowanie turniejów wiedzy o środowisku dla uczniów krakowskich szkół wszystkich szczebli, 3. całoroczne przygotowywanie nauczycieli i szkół do obchodów Dnia Ziemi, który świętowany jest na całym świecie22 kwietnia. W tym dniu Pracownia Animacji Ekologicznej tradycyjnie organizuje Spotkania Młodych Ekologów. Na przestrzeni lat miały one różną formę: przemarszów ulicami miasta, happeningów np. “Cudowna Planeta Ziemia”, akcji w plenerze, połączonych z wystawami np. “Nie pozwólmy im zginąć” -plansz ze zwierzętami z polskiej “Czerwonej księgi zwierząt” na Plantach w roku 1999, w 2001- przejazdu specjalnym tramwajem przez Kraków na Błonia w celu uczczenia tam, na miejscu, pierwszej rocznicy wpisania łąki do rejestru zabytków.

Tematami, programami organizującymi obchody były: “Anima Mundi”, “Powierzanie Ziemi”, “Strachy na Lachy - parada śmieci” w 1993r. W pierwszych obchodach Dnia Ziemi wzięło udział 16 szkół, 450 uczniów i 26 nauczycieli, paradowało 56 strachów z odpadów, 24 transparenty wykonane techniką patchworku, uczniowie 8 szkół wykonali zespołowe malowidło gliną, na fasadzie bloku Górali 5, w ramach “Oswajania betonu”.

W roku 1994 po raz pierwszy został rozegrany turniej wiedzy o środowisku. Kilkadziesiąt słupów informacyjnych z doniesieniami o stanie środowiska zostało po meetingu przeniesionych do sklepów, banków, punktów usługowych, kilkaset zielonych listków z przesłaniem “Bądź Przyjacielem Ziemi” trafiło do mieszkańców dzielnicy Nowa Huta.

W roku 1995 hasłem przewodnim była “Cudowna Planeta Ziemia” z turniejem i programami “Skarby Ziemi”, “Księgi Cudownej Planety” i oczywiście setkami “zielonych listków” z przesłaniem od młodych ekologów. A laureaci turnieju pojechali na Wielką Majówkę do Doliny Będkowskiej.

“Co nas zachęca, co nas oburza”, “Proste badania środowiska” to zadania w roku 1996. Ekspozycja wyników wykonana przez szkoły, były w Dniu Ziemi udostępniona mieszkańcom miasta. W meetingu uczestniczył zespół ATMAN, a na Wielką Majówkę młodzież pojechała do Lipowca.

Na rok 1997 młodzież zaproponowała przesłanie “Każdy dzień Dniem Ziemi”: uczyła się organizowania, selekcjonowania przekazywania do recyklingu śmieci domowych; pisała listy do kolegów z innych krajów o wspólnych problemach związanych z kondycją środowiska, a laureaci turnieju pojechali do Orawskiego Parku Narodowego z niespodzianką na Hali Śmietanowej. Powitała ich tam orawska kapela, a gazdowie opowiadali o życiu i pracy górali.

W 1998 roku tematem pracy edukacyjnej nauczycieli i młodzieży, turnieju i obchodów Dnia Ziemi były “Parki Narodowe Polski Południowej”, a laureaci turnieju pojechali na Wielką Majówkę do Poręby Wielkiej w Gorce.

W 1999 roku “Bioróżnorodność i ochrona gatunkowa zwierząt” były tematem turnieju, a VII Spotkanie Młodych Ekologów odbyło się przed Collegium Novum na Plantach Krakowskich, gdzie później młodzież eksponowała swoje zwierzęta z “Czerwonej księgi zwierząt” w akcji pn. “Nie pozwólmy im zginąć”, przekazując osobiście i poprzez ulotki informacje przechodniom na Plantach.

W roku 2000 rozpoczęliśmy trzyletni program “Parki dla edukacji” zainspirowany bardzo ciekawymi doświadczeniami tarnowskimi. Jego celem jest uczynienie z parków krakowskich, poprzez ich poznawanie i polubienie, miejsc chętnie wykorzystywanych na zajęcia terenowe, na edukację przyrodniczą poza klasą, bez potrzeby organizowania wyjazdów. Nasze parki bliżej nas. Nad edukacją nauczycieli i uczniów pracowali specjaliści od zieleni miejskiej ale szczególne zasługi ma tu pani dr Joanna Torowska, autorka specjalnie dla programu opracowanych monografii poszczególnych parków miejskich. I tak poznawaliśmy, poprzez warsztaty w terenie i opracowania pisemne: Park im. dr W. Bednarskiego, Park im. dr H. Jordana , Park Strzelecki, Park Krakowski, Planty Krakowskie w podziale na ogrody, Błonia Krakowskie, Planty Mistrzejowickie, Park Lotników Polskich, Fort 49 Krzesławice. Rezultatem także tej pracy jest nie tylko praca doktorska Joanny Torowskiej ale i przygotowywana do wydania przez Pracownię Animacji Ekologicznej publikacja “Parki Krakowa” - cz. I. Organizowane turnieje wiedzy dotyczyły parków, laureaci w roku 2000 pojechali do Ciężkowic-Policht w Ciężkowickim Parku Krajobrazowym, a w roku 2001 i 2002 do Złotego Potoku w parku Krajobrazowym Orlich Gniazd.

W roku 1999 po raz pierwszy petycja młodzieży została przekazana Prezydentowi Miasta Krakowa. W roku 2001 oprócz petycji Pracownia Animacji Ekologicznej wystąpiła z wnioskiem o poddanie pod ochronę w formie użytku ekologicznego “Łąk Nowohuckich” – ponad 60-cio hektarowej połaci łąk, na której występuje kilka cennych zbiorowisk roślinnych (łąkowych i bagiennych) i bytuje kilkadziesiąt gatunków ptaków chronionych i rzadkich, w tym zagrożony wyginięciem derkacz. Przekazanie wniosku wraz z niezbędną dokumentacją odbyło się podczas uroczystości w krużgankach klasztoru OO. Franciszkanów.

Od roku 2000 przy bazylice patrona ekologów, spotykamy się w tonacji uroczystej, świętując Dzień Ziemi, wieńcząc nasze całoroczne starania edukacyjne i prace dla środowiska wspólnym przeżywaniem franciszkańskiej idei jedności z naturą. Przez kolejne dwa lata z Orkiestrą Liceum Muzycznego im. F. Chopina, 2002 roku z Symfoniczną Orkiestrą Zespołu Szkół Muzycznych im. M. Karłowicza.

W sezonie 2001/2002 zajęcia dla nauczycieli dotyczyły systemu przyrodniczego miasta. Były to wykłady i zajęcia terenowe pod kierunkiem dr inż. Macieja Wałeckiego (leśnik, były Ogrodnik Miasta Krakowa i wykładowca AR), dr Piotra Murasa (AR), mgr inż. Miłosza Podwiki (Fundacja Miejski Park i Ogród Zoologiczny), Katarzyny Fabijanowskiej (dendrolog, Zakład Architektury Krajobrazu Politechniki Krakowskiej) Katarzyny i Jarosława Żółciaków (ogrodnicy, min Muzeum na Wawelu) i prof. Ryszarda Gradzińskiego (geolog, PAN, członek Wojewódzkiej Komisji Ochrony Przyrody), dr Kazimierza Walasza (ornitolog UJ), mgr Dariusza Barana (Małopolskie Towarzystwo Ornitologiczne), dr hab. Eugeniusza Dubiela (Instytut Botaniki UJ). Poznawaliśmy rezerwat przyrody nieożywionej “Bonarka”, florę i faunę trzech parków, zieleń Ogrodu Zoologicznego, praktyczne zasady nasadzeń i pielęgnacji drzewostanu w mieście, systemowy układ zieleni miejskiej. Odbyły się także zajęcia terenowe na wspomnianych Łąkach Nowohuckich.

“Parki i zieleń miejska Krakowa” były tematem IX Turnieju Wiedzy o Środowisku, natomiast petycja do Prezydenta Miasta opracowana w tym roku przez uczniów XVI LO i zatytułowana “Kraków w harmonii z naturą” prosiła o nowoczesne podejście do kształtowania warunków życia w mieście, o restytucję enklaw przyrody naturalnej, o zachowanie i opiekę nad ostojami natury w mieście kultury. O szansę dla natury, którą chcą jej dać młodzi mieszkańcy Krakowa. Przyjął ją od uczniów Prezydent Paweł Zorski.

W sezonie 2001/2002 wprowadziliśmy nowy cykl edukacyjny “Dzikie zwierzęta w mieście”. Podczas 12 spotkań i zajęć terenowych omawiane były tematy: ptaki zimujące w Krakowie, płazy wokół domu, owady i pajęczaki w naszych domach i obejściach, nietoperze - odwieczni towarzysze człowieka, ssaki drapieżne coraz bliżej ludzi, zwierzęta łowne żyjące w Lesie Wolskim w Krakowie, drobne ssaki owadożerne i gryzonie, ptaki łowne (blaszkodziobe i kuraki) i krukowate w Krakowie i okolicach, ptaki drapieżne w naszym mieście; hodowla i reintrodukcja sokoła wędrownego w podkrakowskich Mydlnikach, zwierzęta bezkręgowe zasiedlające gleby miejskie, organizmy zamieszkujące cieki i zbiorniki wodne naszego miasta, avifauna Łąk Nowohuckich.

Dzikie zwierzęta w mieście są naszym przewodnim tematem przygotowań i obchodów Dnia Ziemi w roku 2003. W Pracowni Animacji Ekologicznej został opracowany materiał edukacyjny dla uczniów biorących udział w X Turnieju Wiedzy o Środowisku. Nauczyciele i młodzież uczestniczyła od IX 2002 do III 2003 w spotkaniach z znawcami fauny w miastach. Szkoły deklarowały przeprowadzenie obserwacji terenowych i opracowywanie “wskazówek postępowania ze zwierzętami”.

Równolegle nauczyciele poznawali krakowskie rezerwaty przyrody (do kwietnia 2003 odwiedzili ich 7), a wybrana grupa nauczycieli przystąpiła do opracowywania ścieżki edukacyjnej dla Parku dr Henryka Jordana.